# วิธีเล่นไพ่นกกระจอก กติกาฮ่องกง

> ผู้เล่นสี่คน ไพ่ 144 ใบ ทำสี่ชุดกับหนึ่งคู่ อธิบายการกิน การปง ไพ่ดอกไม้ ฟาน และการจ่ายเงิน

Source: https://www.mahjongsuperpowers.com/th/mahjong-rules

ผู้เล่นสี่คน ถือคนละ 13 ใบ จั่วหนึ่งใบ ทิ้งหนึ่งใบ ทำให้ครบสี่ชุดกับหนึ่งคู่ ใครครบก่อนชนะ

## สรุปวิธีเล่น

- ผู้เล่น: สี่คน
- ไพ่: 144 ใบ
- ไพ่ในมือ: 13 ใบ
- แต่ละตา: จั่วหนึ่ง ทิ้งหนึ่ง
- เป้าหมาย: สี่ชุดกับหนึ่งคู่
- มือที่ชนะ: 14 ใบ
- ขั้นต่ำในการชนะ: 3 ฟาน
- ทิศทางการเล่น: ทวนเข็มนาฬิกา

หนึ่งชุดมีสามหรือสี่ใบ

| ชุด | ภาษาจีน | คืออะไร | ตัวอย่าง |
| --- | --- | --- | --- |
| **เรียง** | 上 (soeng) | เลขเรียงกันสามใบ สีเดียวกัน | [ไม้ไผ่ 3][ไม้ไผ่ 4][ไม้ไผ่ 5] |
| **ตอง** | 碰 (pung) | ไพ่เหมือนกันสามใบ | [มังกรแดง][มังกรแดง][มังกรแดง] |
| **กัง** | 槓 (gong) | ไพ่เหมือนกันสี่ใบ | [วงกลม 7][วงกลม 7][วงกลม 7][วงกลม 7] |
| **คู่ตา** | 眼 (ngaan) | ไพ่เหมือนกันสองใบ | [ลมตะวันออก][ลมตะวันออก] |

[วงกลม 2][วงกลม 3][วงกลม 4][ไม้ไผ่ 6][ไม้ไผ่ 7][ไม้ไผ่ 8][ตัวอักษร 5][ตัวอักษร 5][ตัวอักษร 5][มังกรแดง][มังกรแดง][มังกรแดง][ลมตะวันออก][ลมตะวันออก]

มือที่ชนะ: สองเรียง สองตอง และหนึ่งคู่

## ตัวไพ่

| กลุ่ม | ไพ่ | จำนวนต่อแบบ | รวม |
| --- | --- | --- | --- |
| วงกลม | 1 ถึง 9 | แบบละ 4 | 36 |
| ไม้ไผ่ | 1 ถึง 9 | แบบละ 4 | 36 |
| ตัวอักษร | 1 ถึง 9 | แบบละ 4 | 36 |
| ลม | ตะวันออก ใต้ ตะวันตก เหนือ | แบบละ 4 | 16 |
| มังกร | แดง เขียว ขาว | แบบละ 4 | 12 |
| ดอกไม้ | เหมย กล้วยไม้ เบญจมาศ ไผ่ | แบบละ 1 | 4 |
| ฤดู | ใบไม้ผลิ ร้อน ใบไม้ร่วง หนาว | แบบละ 1 | 4 |

[วงกลม 5][ไม้ไผ่ 5][ตัวอักษร 5][ลมตะวันออก][ลมใต้][ลมตะวันตก][ลมเหนือ][มังกรแดง][มังกรเขียว][มังกรขาว][ดอกเหมย][ฤดูใบไม้ผลิ]

ลมและมังกรคือไพ่เกียรติยศ ไพ่เกียรติยศทำเรียงไม่ได้ ไพ่ดอกไม้และไพ่ฤดูคือไพ่โบนัส ไพ่โบนัสไม่เข้าชุดใดเลย

ไพ่ทุกใบพร้อมชื่อ: [ตัวไพ่นกกระจอก](https://www.mahjongsuperpowers.com/th/mahjong-tiles)

## ที่นั่ง ลม และเจ้ามือ

แต่ละที่นั่งมีลมประจำ

| ที่นั่ง | อยู่ตรงไหน | เล่นลำดับที่ |
| --- | --- | --- |
| **ตะวันออก** (เจ้ามือ) | ที่ไหนก็ได้ | หนึ่ง |
| **ใต้** | ทางขวาของตะวันออก | สอง |
| **ตะวันตก** | ตรงข้ามตะวันออก | สาม |
| **เหนือ** | ทางซ้ายของตะวันออก | สี่ |

เจ้ามือนั่งตะวันออกเสมอ ภาษากวางตุ้งเรียก 莊家 (zong gaa) ตาเล่นวนไปทางขวา คือทวนเข็มนาฬิกา

ยังมีลมประจำรอบด้วย เริ่มที่ลมตะวันออก และเปลี่ยนทุก [รอบ](https://www.mahjongsuperpowers.com/th/mahjong-rules#rounds) ตองลมประจำที่นั่งของคุณได้ฟาน ตองลมประจำรอบก็ได้ฟานเช่นกัน

การเลือกที่นั่งและเจ้ามือคนแรก: [คู่มือจัดโต๊ะ](https://www.mahjongsuperpowers.com/th/mahjong-setup#seats)

## กำแพงและการแจกไพ่

1. คว่ำไพ่ทั้งหมดแล้วสับ
2. ผู้เล่นแต่ละคนเรียงไพ่ 18 ตั้ง
3. แต่ละตั้งซ้อนกันสองชั้น
4. ดันกำแพงทั้งสี่ให้เป็นสี่เหลี่ยม
5. เจ้ามือทอยลูกเต๋า
6. ผลรวมบอกจุดที่จะแบ่งกำแพง
7. ทุกคนได้ 13 ใบ
8. เจ้ามือได้ใบที่ 14
9. ไพ่ดอกไม้ให้วางแยกแล้วจั่วแทน

ขั้นตอนเต็มพร้อมวิธีนับ: [วิธีจัดโต๊ะไพ่นกกระจอก](https://www.mahjongsuperpowers.com/th/mahjong-setup#wall)

## การเล่นในแต่ละตา

เจ้ามือเริ่มก่อน โดยทิ้งไพ่หนึ่งใบ ไม่ต้องจั่วก่อน

ตาต่อ ๆ ไปมีสองขั้น:

1. **จั่ว** ไพ่หนึ่งใบจากกำแพง
2. **ทิ้ง** ไพ่หนึ่งใบแบบหงายหน้า

ทิ้งไพ่ไว้กลางโต๊ะ แล้วพูดชื่อไพ่ออกเสียง จบตาต้องถือไพ่ 13 ใบ ไม่นับกังและไพ่ดอกไม้

จะไม่จั่วก็ได้ แต่ให้ [ขอ](https://www.mahjongsuperpowers.com/th/mahjong-rules#claiming) ไพ่ใบที่เพิ่งทิ้งแทน

## การขอไพ่ที่ทิ้ง

ไพ่ที่ทิ้งทุกใบขอได้ ต้องขอก่อนคนถัดไปจั่ว

| การขอ | ในมือมี | ใครขอได้ |
| --- | --- | --- |
| **กิน (ทำเรียง)** 上 | สองใบของเรียงนั้น | คนถัดไปเท่านั้น |
| **ปง (ทำตอง)** 碰 | ไพ่เหมือนกันสองใบ | ทุกคน |
| **กัง** 槓 | ไพ่เหมือนกันสามใบ | ทุกคน |
| **ชนะ** 食糊 | มือที่ใบนี้ทำให้ครบ | ทุกคน |

หลังขอไพ่:

1. พูดสิ่งที่ขอออกเสียง
2. หยิบไพ่ที่ทิ้งมา
3. หงายชุดนั้นวางไว้
4. ทิ้งไพ่หนึ่งใบ
5. ตาเล่นวนต่อไปทางขวาของคุณ

คนที่อยู่ระหว่างนั้นเสียตาไป

[วงกลม 4][วงกลม 5][วงกลม 6]

คนทางซ้ายทิ้งวงกลม 4 คุณมี 5 กับ 6 พูดว่า กิน

### สองคนอยากได้ไพ่ใบเดียวกัน

- การชนะมาก่อนทุกอย่าง
- ปงหรือกัง มาก่อนกิน
- มีสองคนชนะได้: คนที่ถึงตาก่อนได้ไป

กติกานี้ภาษากวางตุ้งเรียก 截糊 (zit wu) บางโต๊ะให้ชนะได้ทั้งสองคน

### ชุดเปิดและชุดปิด

ชุดที่ได้จากการขอไพ่คือชุดเปิด มือที่ไม่ได้ขอไพ่เลยคือมือปิด ชนะด้วยมือปิดได้เพิ่ม 1 ฟาน

## กังและไพ่ทดแทน

กังนับเป็นหนึ่งชุด ประกาศกังแล้วต้องจั่วไพ่ทดแทน โดยจั่วจากท้ายกำแพง

| กัง | ทำอย่างไร | นับเป็น |
| --- | --- | --- |
| **กังเปิด** | มีสามใบ ขอใบที่สี่จากคนทิ้ง | ชุดเปิด |
| **กังมืด** | มีสามใบ จั่วได้ใบที่สี่เอง | ชุดปิด |
| **กังเติม** | มีตองเปิดอยู่ จั่วได้ใบที่สี่ | ชุดเปิด |

กังมืดก็ต้องวางลงบนโต๊ะ แต่ยังนับเป็นชุดปิด

กังเติมถูกแย่งได้ ถ้ามีคนรอใบที่สี่นั้นอยู่ เขาชนะด้วยใบนั้นได้ และได้ 1 ฟาน

[ไม้ไผ่ 9][ไม้ไผ่ 9][ไม้ไผ่ 9][ไม้ไผ่ 9]

กัง: สี่ใบ นับเป็นหนึ่งชุด

## ไพ่ดอกไม้และไพ่ฤดู

1. จั่วได้ไพ่ดอกไม้หรือไพ่ฤดู
2. หงายวางไว้ข้างตัว
3. จั่วไพ่ทดแทนจากท้ายกำแพง
4. เล่นตาของคุณต่อ

ไพ่โบนัสอยู่นอกมือ ชนะเมื่อไรจึงได้ฟานเพิ่ม

| ที่นั่ง | ดอกไม้ประจำตัว | ฤดูประจำตัว |
| --- | --- | --- |
| ตะวันออก | 1 เหมย | 1 ใบไม้ผลิ |
| ใต้ | 2 กล้วยไม้ | 2 ร้อน |
| ตะวันตก | 3 เบญจมาศ | 3 ใบไม้ร่วง |
| เหนือ | 4 ไผ่ | 4 หนาว |

- ดอกไม้หรือฤดูประจำตัว: ใบละ 1 ฟาน
- ดอกไม้ครบสี่ใบ: 2 ฟาน
- ฤดูครบสี่ใบ: 2 ฟาน
- ไม่มีไพ่โบนัสเลย: 1 ฟาน

ฟานจากไพ่ดอกไม้ไม่นับรวมในฟานขั้นต่ำ

## การชนะ

ต้องมีสี่ชุดกับหนึ่งคู่ และต้องได้ฟานถึงขั้นต่ำ

| การชนะ | ภาษาจีน | ไพ่ใบที่ชนะ |
| --- | --- | --- |
| **จั่วเอง** | 自摸 (zi mo) | จั่วจากกำแพง |
| **ชนะจากไพ่ทิ้ง** | 食糊 (sik wu) | ไพ่ที่ใครก็ได้ทิ้ง |

1. ประกาศว่าชนะ
2. หงายไพ่ทั้งมือ
3. นับฟานด้วยกัน
4. เก็บเงิน

ขาดอีกใบเดียวจะชนะ เรียกว่ามือพร้อมชนะ ภาษากวางตุ้งเรียก 叫糊 (giu wu)

บางมือไม่ได้มีรูปแบบปกติ เช่น สิบสามกำพร้า ได้ฟานเต็ม

[วงกลม 1][วงกลม 9][ไม้ไผ่ 1][ไม้ไผ่ 9][ตัวอักษร 1][ตัวอักษร 9][ลมตะวันออก][ลมใต้][ลมตะวันตก][ลมเหนือ][มังกรแดง][มังกรเขียว][มังกรขาว][มังกรขาว]

สิบสามกำพร้า มังกรขาวเป็นคู่

หน้าไพ่ชนะทั้งหมด: [หน้าไพ่ชนะไพ่นกกระจอก](https://www.mahjongsuperpowers.com/th/mahjong-hands)

## ฟานขั้นต่ำ

ค่าของมือนับเป็นฟาน ภาษากวางตุ้ง 番 (faan) ขั้นต่ำที่นิยมในฮ่องกงคือ 3 ฟาน วงเล่นสบาย ๆ มักใช้ 0–1 ตกลงกันก่อนเริ่ม

ค่าฟานที่พบบ่อย:

| รูปแบบ | ฟาน |
| --- | --- |
| จั่วเอง | 1 |
| มือปิด | 1 |
| เรียงล้วน | 1 |
| ตองมังกร (ต่อหนึ่งตอง) | 1 |
| ตองลมประจำที่นั่ง | 1 |
| ตองลมประจำรอบ | 1 |
| ตองล้วน | 3 |
| สีเดียวปน (สีเดียวกับไพ่เกียรติยศ) | 3 |
| สีเดียวล้วน | 7 |
| หน้าไพ่ฟานเต็ม | 10 |

ฟานเต็มคือ 10 ฟาน รายการเต็ม: [การนับฟานไพ่นกกระจอก](https://www.mahjongsuperpowers.com/th/mahjong-scoring)

## ใครจ่าย

ฟานแปลงเป็นแต้มฐาน

| ฟาน | แต้มฐาน |
| --- | --- |
| 3 | 8 |
| 4 | 16 |
| 5 | 24 |
| 6 | 32 |
| 7 | 48 |
| 8 | 64 |
| 9 | 96 |
| 10 ขึ้นไป | 128 |

| ชนะแบบ | ใครจ่าย | จ่ายเท่าไร |
| --- | --- | --- |
| ชนะจากไพ่ทิ้ง | คนทิ้งคนเดียว | 2 × แต้มฐาน |
| จั่วเอง | อีกสามคน | คนละเท่ากับแต้มฐาน |

ถ้าเจ้ามือจ่ายหรือชนะ ส่วนนั้นคูณสอง

### ตัวอย่าง

- ใต้ชนะจากไพ่ที่ตะวันตกทิ้ง
- มือนี้ได้ 4 ฟาน
- แต้มฐานคือ 16
- ตะวันตกจ่าย 32
- ตะวันออกและเหนือไม่ต้องจ่าย

ถ้าใต้จั่วเอง จะได้ 5 ฟาน แต้มฐานคือ 24 ตะวันตกและเหนือจ่ายคนละ 24 ตะวันออกเป็นเจ้ามือ จ่าย 48

นี่คือตารางที่นิยมแบบหนึ่ง การจ่ายต่างกันไปแต่ละวง ดูเพิ่ม: [แปลงฟานเป็นแต้ม](https://www.mahjongsuperpowers.com/th/mahjong-scoring#payout)

## ตาที่ไม่มีใครชนะ

ไพ่ในกำแพงหมด และไม่มีใครชนะ ตานั้นเสมอ ภาษากวางตุ้งเรียก 流局 (lau guk) ไม่มีใครจ่าย

กติกาชุดนี้ให้เปลี่ยนเจ้ามือ หลายวงให้เจ้ามือคนเดิมเล่นต่อแทน

## รอบและการจบเกม

- เจ้ามือชนะ: เป็นเจ้ามือต่อ
- คนอื่นชนะ: เจ้ามือย้ายไปทางขวา
- ทุกคนได้เป็นเจ้ามืออย่างน้อยหนึ่งครั้ง
- จากนั้นลมประจำรอบเปลี่ยน
- ลำดับ: ตะวันออก ใต้ ตะวันตก เหนือ
- สี่รอบเป็นหนึ่งเกมเต็ม

เกมเต็มมี 16 ตาขึ้นไป วงเล่นสบาย ๆ หลายวงเล่นรอบเดียว จบเกมใครแต้มมากสุดชนะ

## กติกาบ้านที่ต้องตกลงกัน

- ฟานขั้นต่ำ
- ฟานเต็ม
- ตารางจ่ายและเดิมพัน
- เจ้ามือจ่ายและได้สองเท่าหรือไม่
- เจ้ามือหลังตาเสมอ
- ชนะได้คนเดียวหรือหลายคน
- จำนวนรอบ

ไพ่นกกระจอกแบบอื่น: [ประเภทไพ่นกกระจอก](https://www.mahjongsuperpowers.com/th/mahjong-variants) เทคนิค: [เทคนิคการเล่น](https://www.mahjongsuperpowers.com/th/mahjong-strategy) ศัพท์: [คำศัพท์](https://www.mahjongsuperpowers.com/th/mahjong-glossary)

## คำถามที่พบบ่อย

### เล่นไพ่นกกระจอกอย่างไร

จั่วไพ่ ทิ้งไพ่ ขอไพ่ทิ้งที่มีประโยชน์ ทำสี่ชุดกับหนึ่งคู่ แล้วประกาศชนะ

### ในมือมีไพ่กี่ใบ

13 ใบ มือที่ชนะมี 14 ใบ มีกังเพิ่มอีกกังละหนึ่งใบ

### ใครเล่นก่อน

เจ้ามือ คือตะวันออก เริ่มด้วย 14 ใบ และทิ้งก่อน

### เล่นวนไปทางไหน

ทวนเข็มนาฬิกา ตาเล่นวนไปทางขวาของคุณ

### กินไพ่จากใครก็ได้ไหม

ไม่ได้ กินได้จากคนทางซ้ายเท่านั้น ปงและกังขอจากใครก็ได้ การชนะก็เช่นกัน

### อะไรมาก่อนปง

มีแค่การชนะ ส่วนปงมาก่อนกิน

### ถ้าไม่มีใครชนะ

ตานั้นเสมอ ไม่มีใครจ่าย

### ฟานในไพ่นกกระจอกคืออะไร

ฟานคือค่าของมือ ฟานมาก ได้เงินมาก ดู [การนับฟาน](https://www.mahjongsuperpowers.com/th/mahjong-scoring)
